دسترس پذیری چیست؟

مقدمه

به دنیای اطرافمان نگاه کنیم. چه انسان هایی درکنار ما در حال عبور هستند. چه اتفاقاتی در زندگی ما می افتد. ما انسان ها از چه ابزار ها و سامانه هایی برای بهتر زندگی کردن استفاده می کنیم. در نظر بگیرید روزی کارت شارژ خود را حتما باید از فروشگاه ها یا نمایندگی های مجاز خرید می‌کردیم. الان چه؟ چه سامانه‌ها و ابزارهایی برای راحت تر شارژ کردن گوشی همراه خود استفاده می کنیم. چقدر راحت می توانیم با یک کد و در ظرف چند ثانیه گوشی خود را شارژ کنیم و به مکالمه بپردازیم. حتماً یادتان هست که تا چند سال پیش از وجود صف ها در بانک ها چه عذابی می کشیدیم. ساعت هایی که پشت صف می گذراندیم تا یک قبض را پرداخت کنیم، فاجعه‌بار بودند. چه برسد به سر و کله زدن با متصدی ای که سر به هوا بود…  چگونه بانک ها و موسسات با الکترونیکی کردن خدمات خود به ما مسیری دسترس پذیر تر معرفی کردند.  کارت به کارت، پرداخت قبوض، خرید شارژ و… خدمات ارزنده هستند که ساعت ها در وقت ما صرفه جویی می کنند. آیا فقط ما باید از این خدمات بهره ببریم؟افرادی که به هر نحوی معلولیتی دارند نباید از این خدمات استفاده کنند؟ ابزارها و سامانه ها به سرعت در حال دسترسی پذیر تر شدن هستند و با همان سرعت هم به جامعه معلولان در حال خیانت هستیم. این معلولیت نیست که آنها را گوشه گیر می کند.  بلکه ما هستیم که آنها را از اهداف و انگیزه هایشان دورتر می کنیم. عابر بانک ها را در نظر بگیرید که فقط دسترس پذیری با پله دارند و جایگاه خاصی را برای استفاده از معلولین در نظر نگرفتند. یا ساختمان و فروشگاه ها را که برای ورود فقط از راه پله استفاده می کنند. منصفانه نیست عده ای از جمعیت را با گوشه نشینی به چیزی تنبیه کنیم که شایسته آن نیستند. ادارات دولتی و موسسات با نداشتن بخش ویژه خدمات معلولان در حال خیانت و سهل انگاری در جامعه هستند. از نصب تابلو های راهنما با فونت و اندازه نامناسب گرفته تا عدم وجود راه پله های مناسب برای عبور معلولین و …هزاران مثالی هستند که ما را در فکر فرو میبرند تا تدبیری اندیشه کنیم. موقع آن است که استانداردهایی را تعریف کنیم و به کار بریم تا دسترس پذیری برای عموم آزاد باشد.

 

ویلچر

 

آمار و ارقام

حال که در کنار هم با مثالهایی توانستیم درک بهتری نسبت به موضوع دسترس پذیری پیدا کنیم، وقت آن رسیده است که سوال مهمی از خودمان کنیم. و این سوال این است، افراد معلول چند درصد از جامعه را تشکیل میدهند؟ آیا می شود از از این جامعه صرف نظر کرد؟

آمار و ارقام نشان دهنده این است که از هر پنج نفر یک نفر معلولیت دارد. می دانید یک پنجم یک جامعه چیست؟ یعنی اگر جمعیت کشور ایران را ۸۰ میلیون نفر در نظر بگیریم با حدود ۱۶ میلیون نفر رو به رو هستیم. مطمئنا نمی توان از چنین عددی به راحتی گذشت. بیاییم با نگاهی دقیق‌تر به خدمات و محصولاتمان راه هایی را جستجو کنیم که دسترسی را برای عموم بخصوص جامعه معلولین را دسترس پذیر تر کند.

 دیدگاه درست

با توجه به توضیحاتی که دادیم با دو دیدگاه روبه‌رو خواهیم شد:

۱٫  دیدگاه اول نگاه خاص به جامعه معلولین

۲٫  نگاه دوم نگاه عمومی به تمامی جامعه

 به نظر شما کدام دیدگاه صحیح تر است؟

نگاه اول تقسیم بندی جامعه به دو دسته سالم و معلول است. به نظر این دیدگاه نگاه جالبی نباشد. در این صورت هر محصول و خدماتی نیز برای دسترس پذیر بودن باید به دو دسته تقسیم شود. آیا این دیدگاه همان گوشه گیری جامعه معلولیت را در پی ندارد؟

دیدگاه دوم دیدگاه کلی تر و منطقی تری به نظر می رسد.  باید جامعه را به یک چشم دید و نباید تکه ای از آن را جدا کرد. با این دیدگاه، محصولات، خدمات، ابزارها،  تمامی سامانه‌هایی که خلق می‌کنیم دسترس پذیر تر خواهند بود. پس دیدگاه درست یک نگاه عمومی به کل جامعه و ارائه راه حل هایی است که همه چیز در آن برای همه دسترس پذیر خواهد بود.

انواع معلولیت

بد نیست در مورد انواع معلولیت کمی بدانیم تا دید وسیع تری نسبت به موضوع دسترس پذیر بودن داشته باشیم. برای همین اینوگرافیک زیر را درست کردیم.

 

اینوگرافیک انواع معلولیت

اینوگرافیک انواع معلولیت

 

نرم افزارهای کمکی برای معلولین از نظر بینایی

صفحه خوان ها

نوعی نرم افزار به حساب می‌آیند که محتوای سیستم عامل و یا هر نوع سامانه و خدماتی را تحلیل می کنند. پس از تحلیل به دو صورت خروجی می دهد یا به محتوای مناسبی به صورت Voice و با صدای ساختگی انسان تبدیل می‌کند. یا محتوای تحلیلی را به محتوای مناسب برای نمایش در نمایشگر های مخصوص خط بریل تبدیل می کند. این نرم افزار یک ابزار است که به کمک افراد نابینا، کم بینا و حتی بیسواد خواهد آمد.

تعدادی از نرم افزارهای موجود

Mirosoft Narrator برای ویندوز

Voice Over برای اپل

Google Talk برای اندروید

JAWS، NVDA، Windows Edge برای ویندوز

ORCA برای لینوکس

ابزارهای کمکی برای معلولین از نطر شنوایی

ابزارهای کمکی نیز برای افراد ناشنوا یا کم شنوا وجود دارد که در دو قالب سخت افزار و نرم افزار ارائه می گردد.

نتیجه گیری

احتمالا دوستان از خودشون می پرسن، دسترس پذیری چه ربطی به حوزه برنامه نویسی و طراحی وب داره. ما توسعه دهندگان چه کمکی می تونیم تو این زمینه برای دسترس پذیر بودن انجام بدیم. این سری از مقالات مربوط به دسترس پذیری رو می خوام رو پیوسته و در قالب چندین مقاله روی سایت بزارم. تا علاقه مندان بتونن مطالعه کنن و در این زمینه قدمی بردارن. واسه همین جواب این سوالات رو توی مقالات بعد جستجو کنید…